Charakterystyka pięciu smaków

Wiedza dotycząca oddziaływania smaku (a właściwie pięciu smaków) na naszą psyche i somę jest jednym z filarów filozofii odżywiania według pięciu przemian. I tak, zgodnie z filozofią tradycyjnej medycyny chińskiej, każdej przemianie przyporządkowany jest jeden ze smaków: słodki, słony, gorzki, kwaśny lub ostry. Każdy z nich ma określone właściwości i inaczej wpływa na nasz organizm, jego funkcjonowanie, nasze nastroje a także ogólny stan zdrowia.

W dużym uproszczeniu, możemy stwierdzić, iż celem dietetyki pięciu przemian jest wyważone i kompletne odżywianie organizmu – a żeby to osiągnąć każdy posiłek powinien zawierać w sobie odpowiednio zbilansowane wszystkie pięć smaków.

Charakterystyka 5 smaków

 

Smak słodki – Przemiana Ziemi

maliny

Tak jak przemiana ziemi, która jest aktywna przez cały rok jednoczy i równoważy, tak smak słodki harmonizuje, odżywia, wzmacnia i dodaje energii. Jest to najważniejsz smak – przyporzadkowane ziemi pożywne i sycące pokarmy to większość naszego pożywienia, nie możemy się bez nich obejść, są kluczowe zwłaszcza w pierwszych latach naszego życia. Związany jest z żołądkiem i śledzioną. To smak typu Yang.

Smak słodki nawilża i uspokaja – jednak jeśli zjadamy przyporządkowane mu produkty w rozsądnych ilościach, w nadmiarze może wywoływać nadmiar śluzu (wilgoć, nadmiar Yin) i powodować otyłość, ospałość, przygnębienie oraz obniża zdolność organizmu do wytwarzania ciepła – chodzi tu przede wszystkim o produkty mleczne. Powinny z nich zrezygnować zwłaszcza osoby skłonne do gromadzenia wody w organizmie! Ponadto smak słodki w nadmiarze może zakłócać przepływ Qi i prowadzić do gorąca.

Należy pamiętać, że odżywcze, wzmacniające Qi działanie słodkiego smaku niewiele ma wspólnego z otrzymywanym w procesie produkcji cukrem! Biały cukier działa wręcz odwrotnie, pozbawiając organizm ważnych składników mineralnych i witamin.

Smak słodki niewskazany jest przy nadwadze, problemach z nadmiarem śluzu i wilgoci oraz obrzękach.

Produkty:

Gorące: cynamon, koper włoski

Ciepłe: smażona cebula, wiórki kokosowe, orzechy piniowe, orzechy włoskie, rodzynki, słodkie brzoskwinie, morele, czereśnie, czerwone winogrona, masło klarowane, olej rzepakowy, bataty, wanilia, słodkie wino, porto, miód pitny, kminek, sago

Neutralne: jajka, masło, winogrona, kasza jaglana, kaszka kukurydziana, ziemniaki, buraki, dynia, fasolka szparagowa, groch, groszek zielony, kalarepa, kapusta biała, kapusta czerwona, kapusta włoska, marchewka, pietruszka, ananas, daktyle suszone, figi, śliwki suszone, papaja, boczniak, grzyby leśne, grzyby shitake, pestki dyni, orzechy laskowe, migdały, orzechy pistacjowe, sezam, słonecznik, orzechy ziemne, masło, cielęcina, wołowina, miód, melasa, mleko krowie

Chłodne: maliny, jeżyny, estragon, orzechy nerkowca, tofu, olej słonecznikowy, olej
lniany, olej sojowy, olej z pestek winogron, oliwa z oliwek, siemię lniane, soki warzywne,
jęczmień, chleb na drożdżach, brokuły, cukinia, kalafior, kapusta pekińska, bakłażan,
pieczarki, papryka, seler, szpinak, banany, gruszki, słodkie jabłka, zielone winogrona,
cukier, słodka śmietanka

Zimne: arbuz, mleko sojowe, ogórek, szparagi, awokado

Zalecany:

  • Niedobór Qi
  • Niedobór krwi
  • Niedobór płynów wewnętrznych
  • Niedobór esencji
  • Niedobór Yin z pustym gorącem

Przeciwskazania:

  • Wilgoć
  • Śluz
  • Zimno
  • Zastój
  • Obrzeki, nagromadzenie wody
  • Nadmiar patologicznego Yin

Smak kwaśny – Przemiana Drzewa

1197396_40954237

Smak kwaśny ma działanie ściągające, tzn. produkty o takim smaku przyczyniają się do zachowania płynów w organizmie. Zbyt duża ilość kwaśnego smaku może prowadzić do swoistego “zasznurowania” organizmu i stagnacji, gdyż odpowiada on za kierowania energii Qi w dół i do wewnątrz. Większość kwaśnych produktów ochładza organizm, dlatego polecane są przy syndromach wywołanych samorzutnym wznoszeniem się energii (wewnętrzne gorąco, drażliwość, problemy ze snem, niepokój), odradza się je natomiast osobom z niedoborem Qi i niedoborem Yang. Bardzo mało produktów kwaśnych ma działanie ogrzewające, jednak należy pamiętać że takie produkty zawsze wywołują określone działanie (przykładowo ocet wspomaga układ krwionośny). Ze smakiem kwaśnym związana jest Wątroba i pęcherzyk żółciowy. Jest to smak typu Yin, w chińskiej medycynie leczniczo stosuje się go, aby nie dopuścić do utraty płynów atakowanych przez gorąco i suchość.

Uwaga! Smak kwaśny jest bezwzględnie zabroniony przy każdej formie stagnacji – uczuciu sytości i pełności, stwardnieniu rozsianym, zaniku mięśni, zapaleniu żołądka.

Produkty:

Kwaśne gorące: brak.

Kwaśne ciepłe: kwaśne wiśnie, owoc cytryńca, owoc derenia, owoc róży, koperek, natka pietruszki, kolendra, kiełki, imbir marynowany ocet: balsamiczny, winny, ryżowy, drób.

Kwaśne neutralne: bulgur, orkisz, twaróg, drożdże, nasiona lotosu.

Kwaśne chłodne: kwaśna śmietana, biały ser, zakwas chlebowy, kuskus, pszenica, płatki pszenne, boćwina, kiełki lucerny, ogórecznik, kiszone: ogórki, kapusta, rzodkiew; szpinak, pomidory, roszponka, szczaw, warzywa marynowane (również oliwki), sos sojowy, zarodki, agrest, borówka, kwaśne brzoskwinie, cytryny, jagody, granat, kwaśne jabłka, niedojrzałe owoce, pomarańcze, papaja, kwaśny grejpfrut, dzika róża, poziomka, mandarynka, mango, porzeczki, śliwki, truskawki, estragon, melisa, świeże soki owocowe, szampan, białe wina, herbaty owocowe, piwo pszeniczne, herbaty z głogu, hibiskusa.

Kwaśne zimne: rabarbar, kiełki fasoli mung, ananas, piwo pszeniczne, mięso z kaczki, jogurt, kefir, zsiadłe mleko, maślanka.

Zalecany gdy występuje:

  • niedobór płynów
  • niedobór Yin
  • utrata esencji (przedwczesny wytrysk, upławy u kobiet)
  • nietrzymanie moczu

Przeciwwskazany gdy występuje:

  • wilgoć
  • śluz
  • zastój
  • niestrawność
  • gorąco z żołądka (np. gasttitis)

Smak gorzki – Przemiana Ognia

Heap of dry tea with green tea leaves.

Smak gorzki reprezentuje przemianę ognia – i to jemu pobudzające działanie zawdzięczają używki takie jak kawa, czarna herbata, czy papierosy.

To smak o naturze Yin, ma działanie ochładzające, ale także powoduje skurcz i kieruje energię w dół (stąd biorą się polepszające trawienie właściwości gorzkich likierów, czy ziół). Przeciwdziała także wewnętrznej wilgoci – pomaga odprowadzać płyny, a także uspakaja i odnawia. Zapobiega zapaleniom oraz pomaga tamować upływ krwi.

Związany jest z sercem, jelitem cienkim i osierdziem. Zalecany osobom spożywającym dużo mięsa oraz osobom krzepkim, agresywnym i ekstrawertykom – uważać powinny natomiast osoby stosujące dietę surową (RAW) i wegetarianie – smak gorzki obniża energię, przez co może niekorzystnie wpływac na ich nerki.

Uwaga! Niektóre produkty gorzkie (zwłaszcza napoje zawierające kofeinę!) mają silne działanie wysuszające! Nie wolno z nimi przesadzać, gdyż w nadmiarze powodują niekorzystne skutki, tj. niedobór krwi i Yin oraz nadmiar gorąca, co objawia się zaburzeniami snu, niepokojem, stresem, prowadzić może nawet do zawału mięśnia sercowego.

Smak gorzki zabroniony jest kiedy w organizmie brakuje soków, stwierdza się niedobór krwi, oraz przy osteoporozie. Powinny uważać na niego osoby niedoborowe, zimne, osłabione, szczupłe, nerwowe i suche. Smak gorzki stosuje się gdy zachodzi potrzeba usunięcia nadmiaru płynów osadzonych w organiźmie.

Produkty:

Gorzkie gorące: kozieradka, spirytus, grzane wino, baranina, jagnięcina, koźlęcina

Gorzkie ciepłe: gorąca woda, kasza gryczana, prażone zboża, quinoa, bazylia, cząber, estragon, lubczyk, liść laurowy, majeranek, oregano, rozmaryn, tymianek, kurkuma, ser kozi, mleko kozie

Gorzkie neutralne: brukselka, kawa zbożowa, karczoch, amarantus

Gorzkie chłodne: żyto, sałata, rukola, radicchio, czarny bez, pigwa, bakłażan, szparagi, gorzki grejpfrut

Gorzkie zimne: cykoria, endywia, sałata lodowa, herbata czarna, herbata zielona, kawa czarna, sok z aloesu, korzeń rzewienia

Smak gorzki ciepły:

  • Osusza zimną wilgoć i śluz
  • Zsyła w dół Qi płuc

Smak gorzki zimny

  • Działa przeciwzapalnie
  • Uspokaja serce
  • Wyprowadza gorącą wilgoć
  • Jest moczopędny, odkażający i przeczyszczający

Przeciwwskazany gdy występuje:

  • Niedobór Qi
  • Niedobór krwi
  • Niedobór płynów
  • Niedobór Yin
  • Osteoporoza
  • Wypadanie narządów
  • Wyczerpanie
  • U osób starszych

 Smak ostry – Przemiana Metalu

gozdziki-przyprawaJest to smak typu Yang, bardzo rozpraszający, ale również ocieplający, przerywa stagnację, otwiera, jest rozdzielający, powoduje wydzielanie potu. Smak ostry znajduje sie w większości przypraw – jego działanie polega przede wszystkim na przeciwdziałaniu bakteriom i wirusom oraz wspomaganiu trawienia i usuwaniu toksyn z organizmu. Jest związany z płucami.

Smak ostry, działając napotnie rozprasza chłód i zastój – jest niezastąpiony przy przeziębieniach i infekcjach bakteryjnych. Wzmacnia Yang i pobudza ruch Qi – kierując energię w górę i na zewnątrz.

Produkty:

Gorące: anyż, curry, chili, goździki, gałka muszkatołowa, imbir suszony, pieprz, ziele angielskie, herbata Yogi, whisky, wódka

Ciepłe: mięso z dziczyzny, owies, cebula, szalotka, szczypior, por, ser mocno sfermentowany, sery pleśniowe, ser parmezan, czosnek, gorczyca, kardamon, kmin rzymski, chrzan, kolendra, majeranek, ostra papryka, pietruszka, świeży imbir, czarnuszka

Neutralne: gęsina, mięso z indyka

Chłodne: herbata miętowa, ryż brązowy, jęczmień, jarmuż, kalarepa, rzodkiew,
rzodkiewka, seler naciowy, mięta pieprzowa

Zimne: brak

Zalecany:

  • Niskie cisnienie krwi

Przeciwskazany:

  • Osłabiony i wyczerpany organizm
  • Zapalenie spojówek
  • Jaskra
  • Epilepsja
  • Gorąco
  • Niedobór krwi

Smak słony – Przemiana Wody

smak slony

Przemiana wody smakuje słono – należą tutaj więc przede wszystkim pokarmy pozyskiwane z wód morskich, ale i słodkich – ryby, owoce morza, algi i glony, jak również wszystkie produkty solone.

Oddziaływanie tego smaku jest bardzo złożone, gdyż z jednej strony działa wysuszająco, a z drugiej nawilżająco – powoduje również zmiękczanie blokad w organizmie, jednak tylko w rozsądnych ilościach. Sól spożywana w nadmiarze ma działanie przeciwne – nie tylko wysusza, ale i usztywnia, może prowadzić nawet do demineralizacji organizmu osteoporoza).

Smak słony jest typu Yin, zsyła energię w dół, wiąże się z nerkami. Stosowany jest dla nawilżenia tkanek i do rozpuszczenia nagromadzeń.

Smak słony zabroniony jest przy nadciśnieniu i skłonnościach do nadużywania alkoholu (dieta bezsolna usuwa ochotę na alkohol).

Produkty:

Gorące: brak

Ciepłe: dorsz, flądra, homar, krewetki, łosoś, langusta, szproty, tuńczyk węgorz, ryby wędzone, okoń, rogi jelenia

Neutralne: wieprzowina, karp, fasolka adzuki, soczewica, bób

Chłodne: ciecierzyca, fasolka mung, fasola suszona, soja, ostrygi, oliwki

Zimne: glony, miso, sól, małże, woda zimna, woda mineralna, woda źródlana

Zalecany:

  • Nagromadzenie patologicznego Yin
  • Guzki tarczycy, wole
  • Obrzęki węzłów chłonnych

Przeciwskazany:

  • Gorąco żołądka
  • Nadciśnienie
  • Alkoholizm