Termika Produktów

Zdrowa dieta to słowo-klucz, które u wielu z nas budzi podobne skojarzenia – liczenie kalorii, unikanie tłuszczów, cukrów, czy węglowodanów, dokładne sprawdzanie składu artykułów żywnościowych… Możliwości jest wiele. Jednak dietetyka oparta o Teorię Pięciu Przemian, zwraca uwagę na coś zupełnie innego – na energię termiczną spożywanych produktów.

Klasyfikacja produktów spożywczych ze względu na ich energetyczne działanie na organizm jest podstawą tworzenia zrównoważonych i smacznych posiłków. Można je podzielić na pięć grup:

  • gorące (rozgrzewają organizm),

  • ciepłe (działają lekko rozgrzewająco, wspomagają aktywność),

  • neutralne (wzmacniają energię, równoważą pracę narządów),

  • chłodne/nawilżające (sprzyjają budowie krwi i płynów odżywczych ciała),

  • zimne (wychładzają).

W należycie zbilansowanej diecie powinny znajdować się w głównej mierze produkty neutralne z dodatkiem chłodnych i ciepłych.

qi produktów

Produkty z termicznego ekstremum, czyli zimne i gorące nie powinny za często lądować na naszym talerzu. Oczywiście, tak jak wszystko w teorii pięciu przemian, tak i dieta powinna pozostawać w harmonii z naszym otoczeniem i zmianami jakie w nim zachodzą. Co to oznacza? Powinniśmy sięgać raczej po produkty regionalne, dobrze nam znane, które są charakterystyczne dla części świata w której żyjemy, a stosunek produktów ciepłych do zimnych powinien zmieniać się w ciągu roku – jesienią i zimą należy stosować bardziej rozgrzewającą dietę, latem natomiast chłodniejszą. Jest to jedna z naczelnych zasad dietetyki energetycznej, jednak nie oznacza, że zimą czy jesienią  nie wolno nam zjeść niczego, co ma działanie ochładzające. Wręcz przeciwnie – wystarczy, że nie będzie to duża ilość danego produktu, albo zmienimy jego termiczne właściwości np. poprzez gotowanie.

Qi produktów (właściwości termiczne produktów)

Klasyfikacja produktów według ich natury energetycznej odnosi się zarówno do produktów w stanie surowym, jak i po obróbce termicznej. Termiczną naturę pokarmów determinują czynniki pochodzące wprost od ich konkretnych cech, jak przykładowo: sposób i miejsce uprawy i zbioru, część rośliny/ciała zwierzęcia, z której przyrządzamy posiłek,  długość wegetacji i sposób uprawy roślin czy hodowli zwierząt, klimat w którym dojrzewają oraz sposób przygotowania potrawy.

Termikę produktu można zmienić za pomocą procesu przygotowania potrawy – najbardziej rozgrzewające są: gotowanie w szybkowarze, prażenie, pieczenie, grillowanie, smażenie w głębokim tłuszczu (najwięcej ciepła).  Gotowanie w dużej ilości wody, na parze, blanszowanie, a także przyrządzanie potraw z zastosowaniem surowych produktów to nieco chłodniejsze sposoby obróbki termicznej potraw. Fermentowanie, marynowanie i kiełkowanie należą do najbardziej ochładzających sposobów przetwarzania pokarmów. Techniką neutralną i zrównoważoną jest natomiast gotowanie w małej ilości wody i tłuszczu, na wolnym ogniu i pod przykryciem. W kwestii obróbki termicznej potraw panuje naczelna zasada, że im wyższa temperatura i dłuższy czas gotowania, tym mocniej zostaną uwypuklone ogrzewające właściwości produktu.

Trzeba zapamiętać, że wprawdzie większość produktów poprzez ugotowanie nie stanie się z chłodnych ciepłymi, ale osiągną neutralny charakter, dzięki czemu będą w znacznie strawniejsze niż surowe – zużyjemy mniej Qi w procesie ich trawienia. Poprawa strawności osiągana jest nie tylko poprzez obróbkę termiczną, ale także dzięki dodaniu przypraw, czy ziół, które mają przeważnie ciepłą lub gorącą naturę działając na organizm rozgrzewająco. To co może je wzmocnić dodatkowo to drobne krojenie, ubijanie, tarcie w trakcie przygotowywania oraz dokładne przeżuwanie w czasie jedzenia.

goraceGorące produkty spożywcze

Gorące produkty spożywcze, takie jak baranina, bardzo ostre przyprawy (pieprz, gałka muszkatołowa, chili, czosnek), grzane wino i wysokoprocentowy alkohol, czy herbatka Yogi wpływają na organizm bardzo silnie rozgrzewająco, wzmacniając Yang. Bardzo ważny jest umiar w ich stosowaniu – gdyż w nadmiarze ich korzystne dla zdrowia właściwości mogą zmienić się w swoje przeciwieństwo. Należy ich unikać przy problemach emocjonalnych objawiających się rozdrażnieniem i agresją, przy zaburzeniach snu, nocnych potach, bolączkach związanych z menopauzą (uderzenia gorąca!), a także niedoborze krwi. W niewielkich dawkach można je stosować przez cały rok – przede wszystkim dla polepszenia strawności serwowanych dań i usuwania chłodu, ale przede wszystkim polecane są zimą.

Produkty:

Gorzkie gorące: kozieradka, spirytus, grzane wino, baranina, jagnięcina, koźlęcina

Słodkie gorące: cynamon, koper włoski

Ostre gorące: anyż, curry, chili, goździki, gałka muszkatołowa, imbir suszony, pieprz, ziele angielskie, herbata Yogi, whisky, wódka

suszone_owoceCiepłe produkty spożywcze

Do tej kategorii produktów zaliczamy doskonałą większość suszonych ziół i przypraw, wiele ryb morskich, mięso drobiowe, wędzone i dziczyzna, niektóre warzywa (cebula, chrzan, por), suszone owoce, kawę, kakao oraz orzechy. To grupa pokarmów, która wspaniale rozgrzewa i wspomaga aktywność (wzmacnia Yang), a siła owych właściwości jest zależna od dawki produktu oraz intensywności jego smaku. Ciepłe produkty spożywcze można spożywać o każdej porze roku – przede wszystkim dla wzmocnienia Yang. Ich udział w diecie zaleca się zwiększać przy chłodnej pogodzie i w chłodnej porze roku, kiedy nasze siły odpornościowe maleją – jednak pamiętając, że mocno aromatyczne przyprawy w większych dozach są w stanie bardzo mocno rozgrzać organizm i dlatego trzeba ich używać z głową! Ich działanie wynika w głównej mierze z zawartości olejków eterycznych, które uwalniają energię Qi z zastoju, dynamizują organizm oraz –  po prostu –  poprawiają smak potraw.

Rośliny o własnościach ogrzewających to te, które dłużej rosną, są uprawiane w sposób naturalny (bez użycia pestycydów, herbicydów, nawozów sztucznych) i odznaczają się jasna barwą.

Produkty:

Kwaśne ciepłe: kwaśne wiśnie, owoc cytryńca, owoc derenia, owoc róży, koperek, natka pietruszki, kolendra, kiełki, imbir marynowany, ocet: balsamiczny, winny, ryżowy, drób.

Gorzkie ciepłe: gorąca woda, kasza gryczana, prażone zboża, quinoa, bazylia, cząber, estragon, lubczyk, liść laurowy, majeranek, oregano, rozmaryn, tymianek, kurkuma, ser kozi, mleko kozie

Słodkie ciepłe: smażona cebula, wiórki kokosowe, orzechy piniowe, orzechy włoskie, rodzynki, słodkie brzoskwinie, morele, czereśnie, czerwone winogrona, masło klarowane, olej rzepakowy, bataty, wanilia, słodkie wino, porto, miód pitny, kminek, sago

Ostre ciepłe: mięso z dziczyzny, owies, cebula, szalotka, szczypior, por, ser mocno sfermentowany, sery pleśniowe, ser parmezan, czosnek, gorczyca, kardamon, kmin rzymski, chrzan, kolendra, majeranek, ostra papryka, pietruszka, świeży imbir, czarnuszka

Słone ciepłe: dorsz, flądra, homar, krewetki, łosoś, langusta, szproty, tuńczyk węgorz, ryby wędzone, okoń, rogi jelenia

neutralneNeutralne produkty spożywcze

Produkty neutralne budują energię Qi organizmu oraz działają harmonizująco na narządy – można tutaj wskazać m.in. pełnoziarniste zboża, gotowane warzywa zawierające skrobię, warzywa strączkowe (oprócz soi), dobrej jakości wołowinę, wszystkie oleje oraz inne wysokiej jakości tłuszcze. Produkty z tej grupy mają zdolność do równoczesnego odżywiania Yin (karmiąc soki i krew) i Yang (budując Qi i dając siłę), dzięki czemu należą do najwartościowszych. Głównym składnikiem każdej potrawy powinny więc być produkty neutralne

Produkty:

Kwaśne neutralne: bulgur, orkisz, twaróg, drożdże, nasiona lotosu

Gorzkie neutralne: brukselka, kawa zbożowa, karczoch, amarantus

Słodkie neutralne: jajka, masło, winogrona, kasza jaglana, kaszka kukurydziana, ziemniaki, buraki, dynia, fasolka szparagowa, groch, groszek zielony, kalarepa, kapusta biała, kapusta czerwona, kapusta włoska, marchewka, pietruszka, ananas, daktyle suszone, figi, śliwki suszone, papaja, boczniak, grzyby leśne, grzyby shitake, pestki dyni, orzechy laskowe, migdały, orzechy pistacjowe, sezam, słonecznik, orzechy ziemne, masło, cielęcina, wołowina, miód, melasa, mleko krowie

Ostre neutralne: gęsina, mięso z indyka

Słone neutralne: wieprzowina, karp, fasolka adzuki, soczewica, bób

cabbagegroupChłodne (odświeżające) produkty spożywcze

Do tej grupy produktów należy większość warzyw, sałat, owoców, herbatek ziołowych czy produktów i przetworów mlecznych. Z nich właśnie nasz organizm buduje krew i soki ciała, co więcej – chronią one Yang przed skutkami stresu, dlatego można cieszyć się nimi przez cały rok. W lecie pomogą nawilżyć organizm, a w zimie  doskonale zrównoważą rozgrzewające działanie np. zasobnych w białko produktów mięsnych. Jednak trzeba uważać, gdyż nadmierne ich spożycie może obciążać układ trawienny i ostatecznie prowadzić do niedoboru Yang lub Qi – szczególnie wrażliwe są dzieci i osoby starsze! Oczywiście osoby wychłodzone z tzw.zimną wilgocią powinny jednak unikać tych produktów.

Warto zapamiętać, iż rośliny uprawiane w sposób nieekologiczny (m.in. sztucznie nawożone), o stosunkowo szybkim wzroście i ciemnej barwie mają także naturę ochładzającą.

Produkty:

Kwaśne chłodne: kwaśna śmietana, biały ser, zakwas chlebowy, kuskus, pszenica, płatki pszenne, boćwina, kiełki lucerny, ogórecznik, kiszone: ogórki, kapusta, rzodkiew; szpinak, pomidory, roszponka, szczaw, warzywa marynowane (również oliwki), sos sojowy, zarodki, agrest, borówka, kwaśne brzoskwinie, cytryny, jagody, granat, kwaśne jabłka, niedojrzałe owoce, pomarańcze, papaja, kwaśny grejpfrut, dzika róża, poziomka, mandarynka, mango, porzeczki, śliwki, truskawki, estragon, melisa, świeże soki owocowe, szampan, białe wina, herbaty owocowe, piwo pszeniczne, herbaty z głogu, hibiskusa

Gorzkie chłodne: żyto, sałata, rukola, radicchio, czarny bez, pigwa, bakłażan, szparagi, gorzki grejpfrut

Słodkie chłodne: maliny, jeżyny, estragon, orzechy nerkowca, tofu, olej słonecznikowy, olej lniany, olej sojowy, olej z pestek winogron, oliwa z oliwek, siemię lniane, soki warzywne, jęczmień, chleb na drożdżach, brokuły, cukinia, kalafior, kapusta pekińska, bakłażan, pieczarki, papryka, seler, szpinak, banany, gruszki, słodkie jabłka, zielone winogrona, cukier, słodka śmietanka

Ostre chłodne: herbata miętowa, ryż brązowy, jęczmień, jarmuż, kalarepa, rzodkiew, rzodkiewka, seler naciowy, mięta pieprzowa

Słone chłodne: ciecierzyca, fasolka mung, fasola suszona, soja, ostrygi, oliwki

produkty chłodneZimne produkty spożywcze

Można tutaj wymienić m.in. wiele owoców tropikalnych, herbat ziołowych i owocowych o kwaśnym smaku, pomidory, ogórki, arbuzy, jogurty, wodę mineralną czy algi morskie. Dodane w niewielkiej ilości do potraw zapobiegają powstawaniu nadmiernego gorąca (nadmiaru Yang) w organizmie oraz służą odbudowie Yin. Poleca się ich spożywanie przede wszystkim w krajach o gorącym klimacie lub porą letnią, dla równoważenia upału na zewnątrz lub w sytuacji przegrzania organizmu.

Zimą powinniśmy unikać produktów zimnych, a typowym przykładem niewłaściwego ich stosowania o tej porze roku są owoce cytrusowe – mając nadzieję wykorzystać ich bogactwo witaminowe dla zdrowia i profilaktyki chorób, działamy wręcz odwrotnie – wychładzamy organizm, spada nasza odporność, a co za tym idzie stajemy  bardziej podatni na przeziębienia i infekcje.

Ponadto, nadmiar produktów zimnych osłabia Qi przewodu pokarmowego i środkowego ogrzewacza wskutek nadmiernego spożycia zimnego pożywienia, lodów i chłodzonych lodem napojów. W efekcie nerki znajdujące się w dolnym ogrzewaczu zmuszone są do udostępniania większej ilości ciepła i Qi. Na dłuższą metę powstaje niedobór Yang w nerkach i wewnętrzny chłód.

Produkty:

Kwaśne zimne: rabarbar, kiełki fasoli mung, ananas, piwo pszeniczne, mięso z kaczki, jogurt, kefir, zsiadłe mleko, maślanka

Gorzkie zimne: cykoria, endywia, sałata lodowa, herbata czarna, herbata zielona, kawa czarna, sok z aloesu, korzeń rzewienia

Słodkie zimne: arbuz, mleko sojowe, ogórek, szparagi, awokado

Słone zimne: glony, miso, sól, małże, woda zimna, woda mineralna, woda źródlana

Wiedząc jaką termikę i oddziaływanie na organizm ma to, co zjadamy możemy nie tylko profilaktycznie wzmacniać organizm, ale także przywrócić jego wewnętrzna harmonię i zachwianą równowagę. Niestety w naszym kraju ta wiedza wciąż nie jest ani modna, ani powszechna – to wielu z nas prowadzi do nieświadomych błędów żywieniowych, będących bezpośrednią przyczyną różnorodnych schorzeń i niedomagań.

W tradycyjnej Medycynie Chińskiej większość zespołów, czy tez syndromów chorobowych można zaklasyfikować jako stan Yin lub stan Yang – te dwie siły określają także konstytucje naszego organizmu.

Osoby o konstytucji Yin, którym brakuje energii, czują się osłabione i łatwo się przeziębiają, powinny spożywać produkty ocieplające i rozgrzewające, aż do gorących. Ich organizm cierpi pod wpływem zimna lub wilgoci, dochodzi do spowolnienia przemiany materii, pojawia się tendencja do gromadzenia wody w tkankach, stają się wrażliwe na chłód, nie powinny zatem przyjmować pokarmów chłodzących i zimnych (jak cytrusy czy przetwory mleczne) – w ich najlepszym interesie jest również unikanie produktów surowych. Produkty rozgrzewające wzmacniają Yang i obniżają poziom Yin, dzięki czemu mamy więcej energii i nie jesteśmy wrażliwi na chłód.

Osoby o konstytucji Yang wręcz przeciwnie – jako, że mają w sobie dużo gorąca i suszy – doskonale znoszą one dietę surową mogą spożywać potrawy ochładzające i odświeżające, nie zaleca się w ich przypadku natomiast potraw rozgrzewających, smażonych, pieczonych czy grillowanych. Także alkohol (zwłaszcza wysokoprocentowy) powinien być ograniczony. W przypadku przegrzania, wysuszenia organizmu, kiedy pojawia się agresja i tendencja do popadania w skrajne emocje wychładzające pokarmy takie jak owoce i warzywa nawilżą ciało oraz zapewnią spokój poprzez obniżenie poziomu Yang i wzmocnienie Yin.


I w tym aspekcie bardzo różni się dietetyka medycyny chińskiej od klasycznej dietetyki z jaką spotykamy się każdego dnia. W ostatnich latach non stop słyszymy, iż powinniśmy pić min 2 litry wody mineralnej, jeść dużo surowych owoców i warzyw. Zaleca się nam spożywanie dużej ilości cytrusów, gdyż zawierają dużo witamin itd. Oczywiście jest to bardzo dobra dieta dla osób z nadmiarem Yang, natomiast dla osób wychłodzonych wręcz jest dobijająca, ma to także wpływ na nerki. Dlatego warto poobserwować własną konsystencję lub jeśli mamy problem z określeniem siebie, to warto udać się do lekarza lub dietetyka Tradycyjnej Medycyny Chińskiej, aby to zdiagnozować. Należy pamiętać, iż Medycyna Chińska ma już 5 tysięcy lat, a wszelkie nowe diety, które się co jakiś czas pojawiają jako wielkie odkrycie, za chwilę znikają gdyż okazuje się, że mają często bardzo wiele skutków ubocznych.